by Polska kojarzy się z morzem i górami, a tymczasem jej prawdziwym skarbem są wody śródlądowe: jeziora, wyspy i rozległe mokradła. Poniżej znajdziesz dziesięć ciekawostek, które pokazują, jak różnorodna jest polska przyroda wodna, oraz kilka wskazówek, jak ją odwiedzać z głową.
Wyspy: nie tylko nad morzem
1. Największa wyspa leżąca w całości w Polsce to Wolin. Oddziela Zalew Szczeciński od Bałtyku i jest połączona z lądem mostami, dlatego łatwo zapomnieć, że to wyspa. Uznam, większa od niej, należy w większości do Niemiec, a do Polski należy tylko jego niewielki fragment.
2. Na Wolinie działa park narodowy z klifowym wybrzeżem. Wolińskie Parki Narodowy chroni nadmorskie klify, lasy i bogactwo ptaków. W części parku znajduje się pokazowa zagroda żubrów, więc zwierzęta można zobaczyć bez długich poszukiwań w lesie.
3. Wyspa Sobieszewska w Gdańsku jest wyspą dzięki człowiekowi. Jej obecny kształt to efekt przekopu Wisły z końca XIX wieku, który skierował rzekę wprost do morza. Dziś to spokojna okolica z plażami, lasami i rezerwatami, położona tuż obok wielkiego miasta.
Jeziora: rekordy i niespodzianki
4. Śniardwy to największe jezioro Polski pod względem powierzchni. Ma ponad 100 km², a przy sprzyjającym wietrze potrafi przypominać małe morze. Żeglarze traktują je poważnie, bo fale na tak otwartym akwenie bywają wymagające.
5. Najgłębsze jest Hańcza na Suwalszczyźnie. Jej głębokość przekracza 100 metrów, co jest rekordem w kraju. Woda jest tam wyjątkowo czysta i chłodna, a okolica ma urozmaiconą, polodowcową rzeźbę terenu, rzadką jak na nizinną Polskę.
6. Jezioro Łebsko leży obok wędrujących wydm. To największe jezioro przybrzeżne w Polsce, położone w Słowińskim Parku Narodowym. Wydmy przesuwają się pod wpływem wiatru, więc krajobraz stale się zmienia. Zwiedzanie odbywa się po wyznaczonych szlakach, bo schodzenie z nich niszczy wrażliwe siedliska.
7. Kanał Elbląski pokonuje wzniesienia po szynach. Choć nie jest jeziorem, łączy kilka akwenów na Pojezierzu Iławskim i Warmii. Statki pokonują różnice poziomów, jadąc na wózkach po torach przez trawiasty teren. To rzadkie rozwiązanie techniczne, nadal pokazywane turystom jako zabytek. Terminy rejsów warto sprawdzić z wyprzedzeniem.
Bagna: dzikie i cenne
8. Biebrzański Park Narodowy to największy park narodowy w Polsce. Dolina Biebrzy to rozległy kompleks torfowisk i mokradeł, domena łosi, bielików i ptaków wodno-błotnych. Wiosną, w czasie wylewów rzeki, krajobraz zamienia się w ogromne rozlewisko, a ptasie koncerty przyciągają obserwatorów z całej Europy.
9. Dolina Narwi nazywana jest „polską Amazonią”. Rzeka dzieli się tam na wiele koryt i odnóg, które tworzą plątaninę wysp i rozlewisk. Narwiański Park Narodowy najlepiej poznać z wody lub z kładek i wież widokowych.
10. Torfowiska pełnią rolę naturalnych magazynów wody i węgla. Torf narasta bardzo powoli, rzędu milimetrów rocznie, więc zniszczone mokradło odtwarza się dziesiątki lat, jeśli w ogóle. Zdrowe torfowiska łagodzą skutki suszy i powodzi, bo chłoną wodę jak gąbka, a potem oddają ją stopniowo. Dlatego ich ochrona i odtwarzanie jest dziś tak ważne.
Jak to zobaczyć bezpiecznie i z szacunkiem dla przyrody
Wizyta w takich miejscach wymaga drobnego przygotowania. Kilka praktycznych zasad:
- Sprawdź zasady parku. W parkach narodowych i rezerwatach obowiązują ograniczenia dotyczące szlaków, kąpieli, biwakowania i wstępu w okresie lęgowym ptaków. Aktualne informacje znajdziesz na stronie danego parku.
- Trzymaj się kładek i szlaków. Podmokły grunt bywa zdradliwy, a deptanie niszczy roślinność.
- Ubierz się praktycznie. Przydadzą się wodoodporne buty, długie spodnie, środek odstraszający komary i kleszcze oraz okrycie na zmienną pogodę.
- Weź lornetkę i zachowaj ciszę. Zwierzęta łatwiej obserwować z dystansu, a nie przeszkadzasz im w lęgach.
- Na wodzie noś kamizelkę. Duże jeziora, jak Śniardwy, szybko zmieniają warunki, więc sprawdzaj prognozę i unikaj wypływania przy silnym wietrze.
- Nie zostawiaj śmieci. Zabierz je ze sobą, nawet organiczne resztki.
Najlepszy czas na odwiedziny zależy od celu. Wiosna to szczyt aktywności ptaków i wysokiej wody, lato sprzyja rejsom i kajakom, a jesień daje spokojniejsze szlaki i piękne kolory. Niezależnie od pory roku, polskie wyspy, jeziora i bagna warto poznawać powoli, bo ich urok ujawnia się dopiero wtedy, gdy zatrzymasz się na chwilę i się rozejrzysz.
